Różewicz, Mackiewicz, Singer nominowani do literackiego Nobla. Archiwa Akademii sprzed pół wieku

Pół wieku temu do Literackiej Nagrody Nobla nominowani byli m.in. Tadeusz Różewicz, Józef Mackiewicz i Isaac Bashevis Singer – wynika z dokumentów ujawnionych przez Akademię Szwedzką.

Nominacje do Literackiej Nagrody Nobla są tajne. Poznajemy je dopiero po upływie 50 lat od daty nominacji. W tym roku zatem czas na ujawnienie nazwisk tych twórców, którzy zyskali uznanie nominujących w 1975 roku.

Jak wynika z dokumentów Akademii Szwedzkiej, przed pięćdziesięcioma laty uznanie nominujących zdobyło wielu późniejszych laureatów tego najważniejszego literackiego wyróżnienia, m.in. Gabriel García Márquez (laureat z 1982 roku), William Golding (1983), Günter Grass (1999), Kenzaburō Ōe (1994), V.S. Naipaul (2001), ale także pisarze do dziś cenieni, którzy nagrody nigdy nie zdobyli, jak choćby Simone de Beauvoir, Philip Roth czy autorka „Muminków” Tove Jansson. W 1975 roku nominowany był też urodzony na ziemiach polskich i dorastający w Polsce amerykański pisarz polsko-żydowskiego pochodzenia, piszący w jidysz Isaac Bashevis Singer. Dla autora „Sztukmistrza z Lublina” była to już trzecia nominacja – pierwszą otrzymał rok wcześniej. Nagrodę Nobla otrzymał w 1978 roku.

Różewicz po raz piąty, debiutant Mackiewicz

Po raz piąty nominowany był Tadeusz Różewicz, który wcześniej znalazł się na liście w 1968, 1971, 1973 i 1974 roku. Wybitny poeta, dramaturg, prozaik i scenarzysta, autor m.in. „Kartoteki”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Śmierci w starych dekoracjach”, „Kartoteki rozrzuconej”, „Palacza” nominowany był przez Nilsa Åke Nilssona, profesora slawistyki z Uniwersytetu Sztokholmskiego oraz Józefa Trypućkę, językoznawcę, slawistę, tłumacza, profesora uniwersytetu w Uppsali, członka Kungliga Humanistiska Vetenskapssamfundet i Uppsala (Królewskiego humanistycznego stowarzyszenia naukowe w Uppsali).

Pierwszy raz na liście znalazł się też Józef Mackiewicz, dziennikarz, pisarz i publicysta, autor sześciu wydanych na emigracji powieści, w większości osadzonych w realiach Wileńszczyzny okresu obu wojen światowych oraz trzech tomów publicystyki politycznej. Na emigracji budził ogromne kontrowersje w związku z oskarżeniem o wojenną kolaborację z Niemcami i wyrokiem śmierci wydanym na niego przez konspiracyjny sąd specjalny. Ze względu na swój bezkompromisowy i radykalny antykomunizm, Mackiewicz był w PRL objęty zakazem cenzorskim i niemal do końca życia pozostawał całkowicie nieznany. Spod jego pióra wyszły m.in. „Bunt rojstów”, „Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów”, „Droga donikąd”, „Karierowicz”, „Sprawa pułkownika Miasojedowa”, „Lewa wolna”, „Nie trzeba głośno mówić” czy „Watykan w cieniu czerwonej gwiazdy”. Do literackiego Nobla nominowała go Jadwiga Maurer, profesorka slawistyki Uniwersytetu w Kansas.

Nobel dla Włocha

Literacką Nagrodę Nobla w 1975 roku zdobył urodzony w Genui włoski poeta, pisarz, tłumacz, dziennikarz, krytyk muzyczny i literacki Eugenio Montale. Wyrózniono go „za jego wyjątkową poezję, która z wielką wrażliwością artystyczną interpretuje wartości ludzkie pod znakiem pozbawionego złudzeń spojrzenia na życie”.

Był jeden z najwybitniejszych włoskich poetów XX wieku, uznanie przyniósł mu już pierwszy zbiór wierszy „Skorupy mątwy” (Ossi di seppia, 1925). Wydał potem m.in. „Okazje” (Occasioni, 1939) oraz „Burza i inne wiersze” (La bufera e altro, 1956), a także „Satura” (1971), „Dziennik z lat 71. i 72” (Diario del ’71 e del ’72, 1973) i „Zeszyt z czterech lat” (Quaderno di quattro anni, 1977).

za portalem “Zupełnie Inna Opowieść”